لعاب سرامیک چیست؟
معرفی کامل لعاب سرامیکی، ترکیبات، انواع و کاربردها
لعاب سرامیک یکی از مهمترین بخشهای صنعت کاشی و سرامیک است؛ لایهای شیشهای که روی سطح بدنه سرامیکی قرار میگیرد و بعد از پخت در کوره، به سطحی سخت، زیبا و مقاوم تبدیل میشود. اگر بدنه سرامیک را اسکلت ساختمان بدانیم، لعاب همان نمای لوکس و محافظ آن است. البته نمایی که اگر فرمولش اشتباه باشد، خیلی سریع تبدیل میشود به ترک، حباب، پوسته و جلسه اضطراری کنترل کیفیت. صنعت سرامیک ذاتاً علاقه عجیبی به فروپاشی روان انسان دارد.
لعاب سرامیک چگونه به وجود آمد؟
استفاده از لعاب قدمتی چند هزار ساله دارد. انسانهای اولیه متوجه شدند که برخی مواد معدنی در حرارت بالا ذوب شده و سطحی شیشهای ایجاد میکنند. این کشف باعث شد سفالهای ساده:
زیباتر شوند
در برابر آب مقاوم شوند
دوام بیشتری پیدا کنند
اولین لعابها در تمدنهای مصر، بینالنهرین و ایران باستان استفاده شدند. بعدها با پیشرفت کورهها و علم مواد، لعابهای پیشرفته صنعتی وارد تولید کاشی، چینی، پرسلان و ظروف بهداشتی شدند.
لعاب سرامیکی دقیقاً چیست؟
لعاب ترکیبی از مواد معدنی و شیمیایی است که به صورت دوغاب روی بدنه خام یا پخته سرامیکی اعمال میشود و در دمای بالا ذوب شده و لایهای شیشهای تشکیل میدهد.
این لایه میتواند:
براق باشد
مات باشد
شفاف یا اپک باشد
رنگی یا بیرنگ باشد
صاف یا بافتدار باشد
در حقیقت لعاب، هم نقش زیبایی دارد و هم نقش محافظتی.
وظایف اصلی لعاب در سرامیک
1. زیبایی ظاهری
لعاب باعث ایجاد:
رنگ
براقیت
طرح
افکتهای سطحی
میشود.
امروزه طراحی لعاب خودش یک علم مستقل است. یعنی بشر به نقطهای رسیده که ساعتها درباره «درجه براقیت سطح کاشی سرویس بهداشتی» جلسه برگزار میکند.
2. مقاومت در برابر آب
بدنه بسیاری از سرامیکها متخلخل است و آب جذب میکند. لعاب سطح را آببند میکند و مانع نفوذ رطوبت میشود.
3. افزایش مقاومت شیمیایی
لعاب باعث میشود سطح در برابر:
مواد شوینده
اسیدها
لکهها
مواد شیمیایی
مقاومتر شود.
4. افزایش مقاومت سایشی
لعاب مناسب میتواند مقاومت سطح را در برابر:
رفتوآمد
خط و خش
سایش
افزایش دهد.
5. بهداشت و نظافت بهتر
سطح لعابدار:
راحتتر تمیز میشود
آلودگی کمتر جذب میکند
برای محیطهای بهداشتی مناسبتر است
مواد اولیه تشکیلدهنده لعاب سرامیک
لعاب از ترکیب مواد مختلفی ساخته میشود که هرکدام نقش خاصی دارند.
سیلیس (Silica)
سیلیس پایه اصلی تشکیل شیشه در لعاب است.
وظایف:
افزایش سختی
کنترل انبساط حرارتی
ایجاد ساختار شیشهای
فلدسپات (Feldspar)
فلدسپات به عنوان فلاکس عمل میکند و دمای ذوب لعاب را کاهش میدهد.
وظایف:
کمک به ذوب
افزایش شفافیت
بهبود سطح لعاب
کائولن (Kaolin)
کائولن باعث افزایش آلومینا و چسبندگی لعاب میشود.
وظایف:
کنترل روانی لعاب
افزایش استحکام
کمک به تعلیق مواد
بنتونیت (Bentonite)
بنتونیت در مقدار کم استفاده میشود اما نقش مهمی دارد.
وظایف:
افزایش تعلیق
جلوگیری از تهنشینی
بهبود چسبندگی لعاب روی بدنه
فریت (Frit)
فریت مادهای ذوبشده و سردشده است که برای کنترل بهتر خواص لعاب استفاده میشود.
وظایف:
کاهش دمای ذوب
کنترل ترکیبات محلول
افزایش پایداری لعاب
زیرکن (Zircon)
برای ایجاد سفیدی و اپک شدن لعاب استفاده میشود.
انواع لعاب سرامیک
لعاب براق
سطحی درخشان و صاف ایجاد میکند.
ویژگیها:
بازتاب نور بالا
ظاهر لوکس
نظافت آسان
کاربرد:
کاشی دیوار
ظروف چینی
سرامیک دکوراتیو
لعاب مات
سطحی بدون درخشندگی ایجاد میکند.
ویژگیها:
ظاهر مدرن
لغزندگی کمتر
حس طبیعیتر
لعاب شفاف
بدنه یا طرح زیر لعاب دیده میشود.
لعاب اپک
سطح را کاملاً پوشش میدهد و اجازه دیده شدن بدنه را نمیدهد.
لعاب رنگی
با استفاده از اکسیدهای فلزی تولید میشود.
مثلاً:
اکسید کبالت → آبی
اکسید آهن → قهوهای و قرمز
اکسید کروم → سبز
لعاب واکنشی
در حین پخت افکتهای خاص و غیرقابل تکرار ایجاد میکند.
بخش زیادی از جذابیت سرامیک هنری همین غیرقابل پیشبینی بودن است. چیزی شبیه جلسههای اقتصادی دنیا، فقط با خروجی زیباتر.
مراحل تولید لعاب سرامیک
1. انتخاب مواد اولیه
مواد معدنی با دقت انتخاب میشوند.
2. آسیاب کردن
مواد در بالمیل آسیاب میشوند تا ذرات ریز و یکنواخت ایجاد شود.
3. تنظیم دانسیته و ویسکوزیته
دوغاب لعاب باید خواص مناسب برای اسپری یا آبشاری داشته باشد.
4. اعمال لعاب
روشهای اعمال:
اسپری
دیسکی
آبشاری
غوطهوری
5. پخت در کوره
لعاب در دمای بالا ذوب شده و به سطح شیشهای تبدیل میشود.
